Đắk Nông điện tử

Hệ thống đang tải nội dung!

Tục ngữ - Kho tàng kinh nghiệm sống của người M’nông

Cập nhật: 09/02/2012 | 14:19

Đồng bào dân tộc M’nông có một nền văn học dân gian rất phong phú, đa dạng, phản ánh đời sống văn hóa cũng như tâm tư nguyện vọng của cộng đồng...

Đồng bào dân tộc M’nông có một nền văn học dân gian rất phong phú, đa dạng, phản ánh đời sống văn hóa cũng như tâm tư nguyện vọng của cộng đồng. Các thể loại văn học dân gian của người M’nông bao gồm sử thi (ót n’rông), truyền thuyết, thần thoại, cổ tích, thơ ca; trong đó lời nói vần (tục ngữ) là thể loại chiếm số lượng khá lớn. Với đồng bào, tục ngữ chính là kho tàng kinh nghiệm sống quý báu mà ai cũng cần phải biết, phải học.

 

Nội dung của tục ngữ M’nông thường xoay quanh 3 chủ đề lớn, đó là con vật, con người và kinh nghiệm sản xuất, nhưng lại hết sức ngắn gọn, súc tích, dễ truyền khẩu, ít dị bản... Mỗi câu chữ đều được ép chặt, dè xẻn từng tiếng, từng câu từ làm cho ngôn ngữ luôn cô đọng, giàu ý nghĩa, phản ánh được những tri thức và kinh nghiệm sống của dân tộc trong lịch sử. Nét cơ bản của tục ngữ M’nông là dễ nhớ, dễ thuộc, cách thể hiện sinh động, gần gũi, đối tượng được đề cập đến thường gắn bó mật thiết đối với con người nên nó được ví như chiếc “chìa khóa” để con người tiếp cận và vận dụng vào cuộc sống. Chẳng hạn, khi nói về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, xét đoán thời tiết để vận dụng vào sản xuất, thời vụ thì đồng bào M’nông đã có những kinh nghiệm quý báu với những hình ảnh gần gũi gắn liền với cuộc sống của mình như: “Chim Rling đẻ trứng thì hạn/Chim Rlang đẻ trứng thì trời âm u/Gà rừng đẻ trứng thì rẫy đốt không cháy/Chim Rlang đẻ trứng thì lúa bị lép…”. Hay trong sản xuất, gieo trồng thì có những câu tục ngữ đơn giản như: “Ta trồng chuối phải lúc trăng mới lên/Ta trồng mía phải lúc trăng khuyết”



Đồng bào M’nông luôn răn dạy con cháu thông qua tục ngữ


Đằng sau sự vất vả, lo lắng hay những phấn khởi trong lao động là kho tàng tri thức quý báu của đồng bào về kinh nghiệm, cách ứng xử trong đời sống hàng ngày. Trong gia đình, cha mẹ là tất cả đối với con cái và mặc dù “Củi cong khó đun/Người già khó chiều”, nhưng tuổi già luôn được đề cao bởi họ là những kho kinh nghiệm sống “Gừng càng già càng cay/Người già hiểu điều hay”. Anh em trong gia đình là tình máu mủ, ruột thịt không bao giờ lìa bỏ, nên đồng bào rất coi trọng tình cảm ấy và nói về chúng bằng những hình ảnh rất riêng, rất thật: “Người cùng một mẹ sinh chân đạp nhau/Người cùng một mẹ sinh ra tay đụng với nhau”. Bên cạnh đó, thông qua tục ngữ thì một số phong tục, tập quán, trật tự xã hội được giữ gìn và phát triển. Mặt khác, tinh thần cố kết cộng đồng, tương thân tương ái, giúp đỡ, cùng nhau chia sẻ ngọt bùi cũng được nhắc đến rất nhiều như: “Rẫy lúa ăn cả bon mới hết/Ná to bắn cả bon mới nổi/Ché rượu cả bon uống mới nhạt/Làm rẫy cùng chung một vạc/Làm nhà cùng chung một bon…”.

 

Trong các mối quan hệ xã hội, tình yêu nam nữ cũng được đề cao đó là “Xin chiêng hỏi mẹ/Xin con dê hỏi cha/Xin người yêu thì tự kiếm”. Đặc biệt hơn là quan hệ vợ chồng cũng được nhắc đến với những câu từ: “Chăn đã có rồi không tìm chi nữa/Chồng đã có rồi không yêu ai nữa/Bỏ rẫy cũ có ngày bị đói/Chú bác sẽ cười lúc làm cỏ rẫy...”. Với đồng bào M’nông thì tục ngữ là lời nói hay, có nhiều giá trị xác thực và cũng là một hình thức giao tiếp quan trọng trong cộng đồng. Do đó, trong ứng xử hàng ngày, đồng bào rất coi trọng lời nói: Biết nói người ta yêu, người ta quý/Vụng nói người ta ghét, người ta giận” và khuyên nên: “Nghĩ trước nói sau”. Từ những hình ảnh trong thực tế, đồng bào M’nông đã nâng lên tầm khái quát và vận dụng vào cuộc sống như là một bài học về lối sống có văn hóa: “Chặt cây phải xem cành khô/ Nói năng cần nhìn trên dưới”…

 

Có thể thấy, trong cuộc sống của người M’nông, lĩnh vực nào cần có kinh nghiệm thì ở đó có tục ngữ. Đó không chỉ là những kinh nghiệm quan sát được mà cả những kinh nghiệm được nhìn nhận, suy ngẫm từ các giác quan bên trong của con người, hết sức tinh tế và nhạy cảm. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa thì tục ngữ của người M’nông phản ánh khá đầy đủ những đức tính của người dân lao động như cần cù, kiên trì, tinh thần lạc quan, óc thẩm mĩ, tình yêu thương, ý thức đề cao về cái đẹp tâm hồn, về danh dự, lòng chung thủy…và chính tục ngữ đã góp phần làm phong phú, sinh động, tô đậm bản sắc văn hóa M’nông.

 

Bài, ảnh: Mỹ Hằng

Ý KIẾN BẠN ĐỌC
thành 17/01/2019 21:53

quá hay

Bình 08/01/2019 19:54

Hay quá

Chia sẻ với bạn bè

Facebook Twitter Google Pinterest Tin nhắn Email
Đóng lại